مسئولیت‌پذیری بلندمدت پیمانکاران راهکار افزایش دوام زیرساخت‌های کشور/مطالعات ژئوتکنیک پیش‌شرط طراحی و اجرای ایمن سازه‌هاست

خبرگزاری آریا - مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک از آمادگی این شرکت برای آموزش و ارتقای دانش فنی مهندسان دستگاه‌های اجرایی در استان‌های مختلف خبر داد و گفت: مطالعات ژئوتکنیک پیش‌شرط طراحی و اجرای ایمنی سازه‌هاست.

به گزارش خبرگزاری آریا ، مجید کیانپور، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، امروز 18 آبان در دهمین نشست دوشنبه‌های خبری با اعلام آمادگی این شرکت برای آموزش و ارتقای دانش فنی مهندسان دستگاه‌های اجرایی در استان‌های مختلف گفت: این مجموعه آمادگی دارد در حوزه‌های نظارت، آزمایشگاه، مکانیک خاک و آزمایش‌های غیرمخرب، آموزش‌های تخصصی مورد نیاز دستگاه‌های اجرایی را ارائه کند.
وی در ادامه، با اشاره به عوامل مؤثر بر کیفیت و دوام راه‌ها، اظهار کرد: کیفیت یک راه از مرحله مطالعات و طراحی آغاز می‌شود و در این مرحله باید شرایط اقلیمی و محیطی منطقه به‌درستی مورد توجه قرار گیرد. پس از آن نیز اجرای صحیح لایه‌های مختلف راه، از جمله لایه‌های اساس و زیراساس، بلک‌بیس و آسفالت، در کیفیت نهایی پروژه تأثیرگذار است.
کیانپور با بیان اینکه نحوه بهره‌برداری از راه نیز در حفظ کیفیت و افزایش عمر مفید آن اهمیت دارد، افزود: عبور بارهای بیش از ظرفیت استاندارد، تنش اضافی به جسم راه وارد می‌کند و می‌تواند موجب آسیب‌دیدگی و کاهش دوام آن شود.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، حرکت از کنترل کیفیت به تضمین کیفیت را یکی از راهکارهای اساسی برای اصلاح این وضعیت دانست و گفت: باید ظرفیت شرکت‌های بیمه را نیز وارد فرآیند اجرای پروژه‌های عمرانی کنیم تا پیمانکار از ابتدای کار، مسئولیت کیفیت محصول نهایی و نگهداری آن را برای یک دوره مشخص، برای مثال 15 سال، بر عهده بگیرد.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، پیمانکار برای تضمین کیفیت و دوام پروژه ناچار است از مشاوران متخصص و مصالح استاندارد و متناسب با شرایط منطقه استفاده کند. همچنین دیگر نمی‌تواند صرفاً به اجرای ظاهری پروژه اکتفا کند، بلکه باید در تمام مراحل، کیفیت مصالح و نحوه اجرای کار را مورد توجه قرار دهد.
کیانپور با تأکید بر اینکه اجرای این رویکرد می‌تواند زمینه خروج عوامل غیرمتخصص از بازار و تقویت حضور شرکت‌های توانمند را فراهم کند، افزود: پیمانکاری که مسئولیت کیفیت کار خود را برای یک دوره طولانی می‌پذیرد، به‌طور طبیعی در انتخاب مصالح، از جمله مصالح سنگی شکسته و مصالح آهکی مناسب، ویژگی‌های چسبندگی و سایر مشخصات فنی دقت بیشتری خواهد داشت و اجرای پروژه را بر اساس الزامات مهندسی پیش می‌برد.
تأکید بر مسئولیت‌پذیری پیمانکاران در تضمین کیفیت پروژه‌های عمرانی
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت تغییر رویکرد نظام فنی و اجرایی کشور از کنترل کیفیت به تضمین کیفیت، گفت: پیشنهاد ما این نیست که شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در همه پروژه‌ها حضور داشته باشد، بلکه معتقدیم نظام فنی و اجرایی کشور باید از رویکرد کنترل کیفیت به سمت تضمین کیفیت حرکت کند.
وی توضیح داد: برای تحقق این هدف، لازم است با همکاری شرکت‌های بیمه، شیوه اجرای پروژه‌های عمرانی تغییر کند؛ به این صورت که کارفرما محصول نهایی را با تضمین کیفیت از پیمانکار مطالبه کند و پیمانکار نیز برای مثال، مسئولیت کیفیت و نگهداری یک محور جاده‌ای را برای 15 تا 20 سال بپذیرد.
کیانپور با اشاره به محدودبودن دوره‌های ضمانت معمول در برخی پروژه‌ها، افزود: در شرایط فعلی ممکن است پیمانکار پس از اجرای آسفالت و سپری‌شدن دوره ضمانت شش‌ماهه یا یک‌ساله، مسئولیتی در قبال مشکلات بعدی راه نداشته باشد و حتی آسیب‌های ایجادشده را به نحوه بهره‌برداری یا استفاده غیراستاندارد نسبت دهد؛ اما اگر مسئولیت نگهداری و تضمین کیفیت برای دوره‌ای طولانی بر عهده پیمانکار باشد، او ناچار خواهد بود از ابتدا در انتخاب مصالح و شیوه اجرای پروژه دقت بیشتری داشته باشد.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک تأکید کرد: اجرای این الگو علاوه بر حفظ بهتر سرمایه‌های ملی، می‌تواند منابع کشور را برای رسیدگی به سایر راه‌ها آزاد کند و زمینه استفاده از ظرفیت شرکت‌های توانمند و متخصص را فراهم آورد.
آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک مرجع تأیید یا رد پروژه‌ها نیست
کیانپور در پاسخ به پرسشی درباره توقف یا تأخیر در اجرای یکی از پروژه‌های ساختمانی به دلیل مشکلات خاک و تأیید بعدی آن، توضیح داد: شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در پروژه‌ها وظیفه انجام آزمایش و ارائه نتایج فنی را بر عهده دارد و درباره تأیید یا رد نهایی یک پروژه تصمیم‌گیری نمی‌کند.
وی افزود: در فرایند اجرای پروژه، مهندس مشاور بر اساس نیازهای فنی، دستور انجام آزمایش را صادر می‌کند و آزمایشگاه نیز نتایج را مطابق مشخصات فنی در اختیار مشاور و دستگاه نظارت قرار می‌دهد. تشخیص نهایی درباره وضعیت پروژه و امکان ادامه عملیات اجرایی بر عهده مهندس مشاور و دستگاه نظارت است، نه آزمایشگاه.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک با اشاره به پروژه مورد پرسش گفت: در آن پروژه، بررسی‌ها نشان می‌داد بخشی از سازه روی خاک دستی اجرا شده و زمین نیز دچار نشست شده است. این موضوع به عوامل مسئول اعلام شد و پیشنهاد فنی شرکت برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر، پرهیز از ایجاد چاه‌های فاضلاب و حرکت به سمت اتصال به شبکه فاضلاب شهری بود.
وی تأکید کرد: آزمایشگاه نمی‌تواند درباره بخشی از پروژه که از ابتدای اجرا در آن حضور نداشته و اطلاعات و نتایج آزمایشگاهی مراحل قبلی را در اختیار ندارد، تأییدیه کلی صادر کند. این مجموعه صرفاً نتایج آزمایش‌ها و گزارش‌های فنی خود را ارائه می‌دهد تا ارکان مسئول پروژه بر مبنای آن تصمیم‌گیری کنند.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی ایمنی مدارس و ساختمان‌هایی که ممکن است با مشکلات سازه‌ای یا مخاطراتی مانند فرونشست و رانش زمین مواجه باشند، گفت: در ضوابط فنی و مقررات ساختمان، برای سازه‌های با اهمیت بالا، به‌ویژه ساختمان‌هایی که محل تجمع شمار زیادی از افراد هستند، الزامات ویژه‌ای در نظر گرفته شده است.
کیانپور با اشاره به مقررات ملی ساختمان و ویرایش سوم آیین‌نامه 2800 زلزله اظهار کرد: هدف از تدوین و به‌روزرسانی این ضوابط، کاهش خسارات جانی و مالی و افزایش ایمنی ساختمان‌ها در برابر زلزله است. با توجه به تجربه زلزله‌های رخ‌داده در کشور و شرایط لرزه‌خیزی مناطق مختلف، الزامات فنی نیز به‌تدریج تکمیل و به‌روزرسانی شده‌اند.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای نوسازی ساختمان‌ها، از جمله واحدهای مسکونی روستایی، افزود: در ساختمان‌های خدماتی و عمومی نیز باید الزامات فنی و استانداردهای ایمنی رعایت شود تا امکان بهره‌برداری ایمن از آنها فراهم باشد.
کیانپور درباره سازوکار رسیدگی به مشکلات احتمالی مدارس توضیح داد: در صورت مشاهده نشست یا بروز اشکال در سازه یک مدرسه، موضوع ابتدا از سوی مدیر مدرسه به اداره آموزش‌وپرورش منطقه اعلام می‌شود و پس از آن، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان می‌تواند گروه کارشناسی را برای بررسی اولیه اعزام کند.
به گفته وی، در صورت نیاز، موضوع به شورای فنی استان ارجاع می‌شود تا بررسی‌های تخصصی‌تری درباره احتمال فرونشست، رانش زمین یا مشکلات سازه‌ای انجام شود و بر اساس نتایج کارشناسی، درباره تعمیر، مقاوم‌سازی یا بازسازی ساختمان تصمیم‌گیری شود.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک با اشاره به نمونه‌هایی از توقف بهره‌برداری مدارس به دلیل مشاهده مشکلات در بخش‌هایی از ساختمان گفت: در چنین مواردی، موضوع به سازمان نوسازی مدارس اعلام می‌شود تا پایداری سازه و ایمنی ساختمان بررسی و اقدامات لازم پیش از ادامه بهره‌برداری انجام شود.
مطالعات ژئوتکنیک؛ پیش‌شرط طراحی و اجرای ایمن سازه‌ها
کیانپور در ادامه با تأکید بر اهمیت مطالعات ژئوتکنیک در پروژه‌های عمرانی گفت: هیچ سازه‌ای بدون انجام مطالعات دقیق ژئوتکنیک نمی‌تواند از بنیان فنی مطمئنی برخوردار باشد. در پروژه‌های با اهمیت بالا، لازم است شرایط زمین و ویژگی‌های خاک با دقت بررسی شود تا طراحی سازه متناسب با وضعیت واقعی محل اجرا صورت گیرد.
وی افزود: همان‌طور که در پروژه‌های ساحلی و مناطقی مانند مکران نیز مطرح شد، حتی در صورت وجود خاک‌های مسئله‌دار می‌توان با انجام مطالعات دقیق و ارائه راهکارهای مهندسی، سازه‌های مناسبی احداث کرد؛ هرچند ممکن است هزینه اجرای پروژه افزایش یابد.
مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک همچنین با اشاره به فرآیند انجام مطالعات و آزمایش‌های تخصصی در این مجموعه گفت: تهیه گزارش‌های فنی صرفاً به انجام آزمایش محدود نمی‌شود و مراحلی مانند حفر گمانه، انجام آزمایش‌ها و بازرسی‌های لازم و در نهایت تحلیل نتایج و ارائه پیشنهادهای فنی را در بر می‌گیرد. به گفته وی، آماده‌سازی گزارش برخی از این مطالعات به کمتر از 50 روز امکان‌پذیر نیست و حدود 35 روز از این زمان صرف انجام آزمایش‌ها می‌شود.