خبرگزاری آریا - بارش‌های سیل‌آسا در چندین استان کشور، چهره‌ای نگران‌کننده از پاییز بارانی امسال به نمایش گذاشته است؛ از جان‌باختن شهروندان بر اثر صاعقه و سیلاب و مسدود شدن راه برخی روستاها تا آب‌گرفتگی خانه‌ها، تخریب زیرساخت‌ها و قطع برق و گاز.هشدارهای هواشناسی از تداوم بارندگی و احتمال سیلاب در روزهای آینده حکایت دارد و در همین حال دستگاه های امدادی تلاش می کنند که از بروز خسارت های بیشتر جلوگیری کنند. در همین حال مدیریت بحران برای 14 استان شمالی و غربی کشور در روزهای آینده هشدار قرمز صادر کرده است.
باران پس از دوره‌ای طولانی از نگرانی درباره کم‌آبی و خشکسالی، سرانجام در بخش‌های گسترده‌ای از کشور باریدن گرفت؛ اما شدت و تمرکز زمانی بارش‌ها در برخی مناطق، به‌جای آنکه نویدبخش بهبود منابع آبی باشد، به سیلاب، آب‌گرفتگی، انسداد راه‌ها و خسارت به زیرساخت‌ها منجر شد. از خوزستان و لرستان تا تهران، اصفهان، چهارمحال‌وبختیاری و کهگیلویه‌وبویراحمد، گزارش‌های متعددی از حوادث جوی و مشکلات ناشی از بارندگی منتشر شده است.
بر اساس اعلام سخنگوی سازمان اورژانس کشور، در فاصله 15 تا 17 آبان، حوادث مرتبط با مخاطرات جوی چهار کشته و 11 مصدوم بر جای گذاشته است. دو نفر از جان‌باختگان در خوزستان بر اثر صاعقه جان خود را از دست داده‌اند و 11 مصدوم ناشی از حوادث رعدوبرق نیز در استان‌های کهگیلویه‌وبویراحمد، خوزستان و بوشهر گزارش شده‌اند.
اما تلفات این روزها تنها به حوادث مستقیم جوی محدود نیست. در همین بازه زمانی، 21 نفر در تصادفات جاده‌ای جان باخته و 534 نفر مصدوم شده‌اند . کشته هایی که ارتباط مستقیم و یا غیرمستقیم با بارندگی و سیلاب دارند. به این ترتیب، آمار اعلام‌شده از مجموع حوادث جوی و ترافیکی در این سه روز به 25 جان‌باخته و 545 مصدوم می‌رسد.
سیل و باران و غافلگیری مسئولان زندگی مردم را مختل کرد
گزارش‌های میدانی از استان‌های مختلف نشان می‌دهد که پیامد بارندگی‌ها فقط به بالا آمدن آب در معابر و جاری‌شدن روان‌آب محدود نمانده و در برخی مناطق، دسترسی مردم به خدمات اولیه و ارتباط با شهرها و روستاهای اطراف را نیز دشوار کرده است.
لرستان یکی از استان‌هایی است که بیشترین گزارش‌های مربوط به اختلال در راه‌های ارتباطی و زیرساخت‌ها از آن منتشر شده است. بر اساس اعلام مدیرکل مدیریت بحران استانداری، میانگین بارندگی این استان در 78 ساعت به 64 میلی‌متر رسیده و مناطق شول‌آباد، سپیددشت و زز و ماهرو بارش‌های قابل توجهی را تجربه کرده‌اند. همچنین راه دسترسی 143 روستا مسدود اعلام شده و 120 نقطه نیز با قطعی برق و هشت روستا با قطعی گاز مواجه بوده‌اند. ریزش سنگ، رانش زمین و جاری‌شدن روان‌آب‌ها از عوامل اصلی اختلال در مسیرهای ارتباطی بوده‌اند.
در همین استان، نیروهای راهداری برای بازگشایی مسیرها بارها وارد عمل شده‌اند و برخی محورهای ارتباطی پس از انسداد مجدد بازگشایی شده‌اند. با این وجود، شرایط کوهستانی و دشواری دسترسی به بعضی مناطق، عملیات امدادرسانی و تعمیر شبکه‌های خدماتی را با مشکل روبه‌رو کرده است.
در دیگر استان‌ها نیز وضعیت کم‌وبیش مشابهی گزارش شده است. جمعیت هلال‌احمر اعلام کرده که در 72 ساعت گذشته 14 استان شامل اصفهان، البرز، ایلام، تهران، چهارمحال‌وبختیاری، خوزستان، قزوین، قم، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه‌وبویراحمد، لرستان، مازندران و مرکزی تحت تأثیر آب‌گرفتگی و سیلاب قرار گرفته‌اند.
در این مدت، نیروهای امدادی به 794 نفر خدمات ارائه کرده‌اند، برای شماری از شهروندان اسکان اضطراری فراهم شده و آب از ده‌ها واحد مسکونی تخلیه شده است. همچنین تعدادی از افراد گرفتار در مناطق سیل‌زده به نقاط امن انتقال یافته‌اند. در کهگیلویه‌وبویراحمد نیز یک نفر بر اثر سیل جان باخته و یک نفر مصدوم شده است.
خسارت به زیرساخت‌های درمانی نیز از دیگر پیامدهای بارندگی بوده است؛ به‌طوری که زیرساخت‌های بیمارستان بهبهان آسیب دیده و اقدامات لازم برای تعمیر آن در دستور کار قرار گرفته است. در تهران نیز ریزش سنگ در محوطه دانشگاه علوم و تحقیقات به یک دستگاه تاکسی خسارت وارد کرد، هرچند این حادثه مصدومی نداشت. سرازیر شدن گل‌ولای به جاده چالوس و آب‌گرفتگی برخی معابر نیز از دیگر گزارش‌های منتشرشده در جریان فعالیت سامانه بارشی است.
هشدار قرمز در 16 استان؛ بارندگی‌ها چه زمانی فروکش می‌کند؟
سازمان هواشناسی برای روز یکشنبه 17 آبان، در مجموع برای 16 استان هشدار قرمز و نارنجی صادر کرده است؛ به‌گونه‌ای که چهارمحال‌وبختیاری و کهگیلویه‌وبویراحمد در محدوده هشدار قرمز قرار دارند و برای 14 استان دیگر هشدار نارنجی اعلام شده است.
پیش‌بینی‌ها از رگبار شدید باران، رعدوبرق، وزش باد شدید، احتمال تگرگ و بارش برف در ارتفاعات حکایت دارد. مناطق غربی و جنوب‌غربی، دامنه‌های زاگرس و بخش‌هایی از دامنه‌های جنوبی البرز از کانون‌های مهم فعالیت سامانه هستند. تهران نیز در محدوده تأثیر بارش‌ها قرار دارد و در ارتفاعات آن احتمال بارش برف وجود دارد.
بر اساس پیش‌بینی رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، بارندگی‌ها روز دوشنبه 18 آبان در نوار شمالی کشور و دامنه‌های مرکزی و جنوبی زاگرس ادامه خواهد داشت. استان‌های ساحلی دریای خزر و بخش‌هایی از شمال شرق نیز در این روز با بارش روبه‌رو می‌شوند. برای روز سه‌شنبه 19 آبان از تداوم بارش در بخش‌هایی از مازندران و شمال شرق خبر داده شده و انتظار می‌رود سامانه بارشی به‌تدریج از کشور خارج شود.
همچنین پیش‌بینی شده است موج بارشی جدیدی از روز چهارشنبه 20 آبان از جنوب وارد کشور شود. بنابراین، هرچند از شدت سامانه فعلی در بخش‌هایی از کشور کاسته خواهد شد، احتمال بازگشت بارش در روزهای بعد نیز وجود دارد.
پلیس راهور با توجه به احتمال آب‌گرفتگی و سیلاب، از مردم خواسته است در سه روز آینده از سفرهای غیرضروری شهری و برون‌شهری خودداری کنند. هشدار درباره تردد در محورهای کوهستانی، همراه داشتن زنجیرچرخ و تجهیزات زمستانی، پرهیز از توقف در حاشیه رودخانه‌ها و خودداری از عبور از مسیرهای آب‌گرفته نیز از جمله توصیه‌های اعلام‌شده است. در تهران نیز پلیس تردد موتورسیکلت‌ها را به دلیل لغزندگی معابر ممنوع اعلام کرده است.
ال‌نینو و هشدارهای پیشین؛ آیا برای بارش‌های سنگین آماده بودیم؟
بارندگی‌های اخیر در شرایطی رخ داده که طی هفته‌ها و ماه‌های گذشته، کارشناسان هواشناسی درباره احتمال پاییزی پربارش و نقش ال‌نینو در تغییر الگوهای جوی منطقه هشدار داده بودند. رئیس سازمان هواشناسی نیز در شهریورماه از تقویت احتمال وقوع ال‌نینو و امکان بارش‌های فراتر از نرمال در پاییز و زمستان پیش‌رو سخن گفته بود.
ال‌نینو پدیده‌ای اقلیمی است که با افزایش دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد و می‌تواند از طریق تغییر الگوهای گردش جو، بر بارش و دمای مناطق مختلف جهان اثر بگذارد. هم‌زمانی آن با برخی الگوهای دیگر اقیانوسی و جوی، از جمله فاز مثبت دوقطبی اقیانوس هند، می‌تواند احتمال تغییر در الگوی بارش خاورمیانه را افزایش دهد.
پرسش اصلی درباره بارندگی‌های اخیر فقط این نیست که آیا وقوع ال‌نینو پیش‌بینی شده بود؛ بلکه این است که هشدارهای فصلی و پیش‌بینی‌های چندروزه تا چه اندازه به برنامه عملیاتی در استان‌ها تبدیل شدند. گزارش‌های منتشرشده از لرستان، از جمله انسداد راه روستاها و دشواری دسترسی نیروهای عملیاتی به نقاط آسیب‌دیده، نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها در مناطق کوهستانی همچنان یکی از چالش‌های جدی مدیریت بحران است.
بارندگی‌های پاییزی می‌توانند بخشی از کمبود منابع آب را جبران کنند، به تغذیه آبخوان‌ها کمک کنند و ذخایر سدها و رودخانه‌ها را افزایش دهند؛ اما بارش سنگین و متمرکز در مدت کوتاه، به‌ویژه در حوضه‌های کوهستانی و مناطقی که پوشش گیاهی و ظرفیت نفوذ خاک محدود است، می‌تواند به روان‌آب شدید و سیلاب ناگهانی تبدیل شود.