خبرگزاری آریا - بانک مرکزی با راه‌اندازی سامانه حسام، ساماندهی صدها میلیون حساب بانکی را در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که علاوه بر تعیین تکلیف حساب‌های راکد و مازاد، شرایط افتتاح حساب جدید، نحوه بستن حساب‌های غیرضروری و مهلت بانک‌ها برای رسیدگی به درخواست مشتریان را مشخص می‌کند.
رضا بیاتمدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی در یک برنامه تلویزیونی با تشریح سازوکار ساماندهی حساب‌های بانکی در سامانه حسام، اظهار کرد: تعداد حساب‌های بانکی کشور به حدود 650 میلیون حساب رسیده است که دلایل مختلفی در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل، نیاز افراد به افتتاح حساب برای دریافت تسهیلات از بانک‌های مختلف، همکاری با سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی و انجام امور مالی و شغلی بوده است.
وی افزود: در بسیاری از موارد، افراد پس از پایان استفاده از یک حساب بانکی، برای تعیین تکلیف و بستن آن اقدامی نکرده‌اند و حساب با وجود نداشتن استفاده مستمر و حتی داشتن موجودی اندک، همچنان در شبکه بانکی فعال باقی مانده است. مجموع این عوامل باعث شده تعداد حساب‌های بانکی در کشور به رقم قابل توجهی برسد.
بیات درباره تعداد حساب‌هایی که یک فرد می‌تواند در شبکه بانکی داشته باشد، گفت: بر اساس ضوابط حوزه مبارزه با پولشویی، افرادی که از تاریخ 31 خرداد 1404 دارای حساب راکد یا مسدود راکد باشند، امکان افتتاح حساب جدید نخواهند داشت. همچنین اگر تعداد حساب‌های یک شخص در یک بانک از 10 حساب بیشتر باشد، بانک موظف است وضعیت مشتری و ضرورت داشتن حساب‌های بیشتر را بررسی کند.
داشتن بیش از 10 حساب بانکی به‌خودی‌خود ممنوع نیست
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی تأکید کرد: داشتن بیش از 10 حساب بانکی به‌خودی‌خود ممنوع نیست و افرادی که به دلایل شغلی یا تعهدات مالی به حساب‌های متعدد نیاز دارند، می‌توانند همچنان از آن‌ها استفاده کنند؛ اما بانک باید ضرورت افتتاح حساب‌های بیشتر را بررسی کند.
وی با اشاره به اینکه ممکن است افراد به دلیل دریافت تسهیلات، ضمانت وام یا همکاری با شعب مختلف یک بانک ناچار به افتتاح حساب‌های متعدد شده باشند، افزود: این موضوع به معنای ممنوعیت قطعی داشتن حساب‌های بیشتر نیست، بلکه بانک‌ها باید بررسی کنند که آیا افتتاح حساب جدید ضرورت دارد یا خیر. بانک مرکزی نیز از طریق حوزه نظارت، پیگیری خواهد کرد که این بررسی‌ها به‌درستی انجام شود.
سامانه حسام بر پایه اطلاعات سامانه سیاح طراحی شد
بیات در ادامه درباره شکل‌گیری سامانه حسام و هدف از راه‌اندازی آن توضیح داد: بانک مرکزی در سال‌های گذشته سامانه‌ای با عنوان سیاح طراحی و راه‌اندازی کرده بود که بانک اطلاعاتی حساب‌های بانکی افراد محسوب می‌شود. بانک‌ها موظف‌اند اطلاعات هر حسابی را که افتتاح می‌کنند، در اختیار بانک مرکزی قرار دهند و این اطلاعات در سامانه سیاح ثبت می‌شود. بر اساس اطلاعاتی که طی سال‌های گذشته در این پایگاه جمع‌آوری شده، طی یک سال و نیم گذشته سامانه حسام طراحی و پیاده‌سازی شد. در واقع اطلاعاتی که شهروندان در سامانه حسام مشاهده می‌کنند، بر مبنای داده‌های موجود در سامانه سیاح استخراج شده است.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی درباره نحوه استفاده شهروندان از این سامانه گفت: متقاضیان می‌توانند با مراجعه به نشانی اینترنتی https://hesam.cis.cbi.ir/ وارد سامانه شوند. برای ورود و احراز هویت کاربران از ظرفیت پنجره ملی خدمات دولت هوشمند استفاده شده و در این زمینه همکاری مناسبی با سازمان فناوری اطلاعات صورت گرفته است.
بیات ادامه داد: شهروندان برای استفاده از خدمات سامانه حسام باید سطح احراز هویت خود را به سطح سه ارتقا دهند و احراز هویت دومرحله‌ای را نیز فعال کنند. برای این کار، پس از ورود به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، کاربران می‌توانند از بخش تنظیمات، احراز هویت دومرحله‌ای را فعال کنند. در این روش علاوه بر پیامک ارسالی، یک رمز ثابت نیز برای ورود مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی با اشاره به اینکه اطلاعات و راهنمای لازم برای استفاده از سامانه در اختیار کاربران قرار گرفته است، توصیه کرد شهروندان پیش از آغاز فرایند تعیین تکلیف حساب‌ها، توضیحات ارائه‌شده در سامانه را مطالعه کنند تا مراحل را به‌درستی انجام دهند.
مراحل تعیین تکلیف حساب‌های بانکی در سامانه حسام
بیات با تشریح مراحل کار در سامانه حسام اظهار کرد: پس از ورود به سامانه، نخستین مرحله مربوط به بررسی حساب‌هایی است که در فهرست حساب‌های فرد نمایش داده می‌شوند. اگر شهروند حسابی را مشاهده کند که متعلق به او نیست، می‌تواند این موضوع را در سامانه مشخص کند تا مورد بررسی قرار گیرد. در مرحله بعد، حساب‌هایی که دارای تعهد یا مانعی برای بسته شدن هستند، باید مشخص شوند. برای مثال، اگر حسابی به دلیل دریافت تسهیلات، ضمانت یا وجود مسدودی دارای تعهد باشد، صاحب حساب می‌تواند این موضوع را در سامانه اعلام کند تا مشخص شود که آن حساب به چه دلیل باید همچنان در اختیار او باقی بماند.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی ادامه داد: در مرحله بعد، شهروندان باید حساب‌هایی را که برای فعالیت‌های روزمره و انجام امور مالی خود به آن‌ها نیاز دارند، انتخاب کنند. این حساب‌ها معمولاً حساب‌هایی هستند که افراد در آن‌ها گردش مالی دارند و به‌طور مستمر از آن‌ها استفاده می‌کنند.
بیات گفت: پس از مشخص شدن حساب‌های موردنیاز، کاربران می‌توانند حساب‌هایی را که دیگر به آن‌ها احتیاجی ندارند و باید بسته شوند، تعیین کنند. در تمام این مراحل، فهرست حساب‌های بانکی در اختیار افراد قرار دارد و آن‌ها می‌توانند بر اساس اطلاعات نمایش‌داده‌شده، حساب‌های خود را انتخاب و تعیین وضعیت کنند.
وی با تأکید بر ضرورت انتخاب حساب پایه در سامانه حسام توضیح داد: در یکی از مراحل، شهروند باید یک حساب را به‌عنوان حساب پایه خود معرفی کند. اگر حساب‌هایی که برای بسته شدن انتخاب شده‌اند دارای موجودی باشند، این مبالغ باید به حساب پایه منتقل شوند. بنابراین حساب پایه، حسابی است که موجودی حساب‌های در حال بسته شدن به آن انتقال پیدا می‌کند و معمولاً فرد حسابی را انتخاب می‌کند که بیشتر از سایر حساب‌ها از آن استفاده می‌کند.
بیات افزود: پس از تکمیل مراحل، امکان بازبینی تمام اطلاعات برای کاربران فراهم است و افراد می‌توانند در صورت وجود هرگونه ابهام یا تردید، به مراحل قبلی بازگردند و انتخاب‌های خود را اصلاح کنند. در نهایت، تأیید نهایی از کاربر گرفته می‌شود و پس از آن نیز 48 ساعت فرصت در اختیار او قرار می‌گیرد تا در صورت تغییر نظر، درخواست خود را ویرایش کند.
وی خاطرنشان کرد: پس از پایان مهلت 48 ساعته، اطلاعات مربوط به وضعیت موردنظر هر حساب به شبکه بانکی ارسال می‌شود تا بانک‌ها اقدامات لازم را انجام دهند.
بانک‌ها 10 روز برای تعیین تکلیف درخواست‌ها فرصت دارند
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با اشاره به مسئولیت بانک‌ها در اجرای درخواست‌های ثبت‌شده در سامانه حسام گفت: مدت‌زمانی که برای بانک‌ها در نظر گرفته شده تا درخواست‌های مشتریان را تعیین تکلیف کنند، 10 روز است و بانک‌ها موظف‌اند در این بازه زمانی اقدامات لازم را انجام دهند.
بیات افزود: یکی از الزامات این فرایند آن است که نتیجه اقدامات بانک‌ها به اطلاع مشتریان برسد. بر همین اساس، پس از انجام بررسی‌ها و تعیین وضعیت حساب، باید پیامک اطلاع‌رسانی برای صاحب حساب ارسال شود.
رصد روزانه عملکرد بانک‌ها برای اجرای درخواست‌های مشتریان
بیات اظهار کرد: پیش از رونمایی از سامانه حسام، جلسات متعددی با همکاران شبکه بانکی برگزار شد و سرویس‌هایی که باید میان این سامانه و بانک‌ها برقرار می‌شد، به‌طور کامل برای آن‌ها تشریح شد. همچنین دستورالعمل‌های موردنیاز تهیه و پس از تطبیق، برای شبکه بانکی ارسال شده است.
وی افزود: بانک مرکزی در حال حاضر به‌صورت مستمر وضعیت عملکرد بانک‌ها را رصد می‌کند و آمار مربوط به درخواست‌هایی را که هنوز تعیین تکلیف نشده‌اند، به‌صورت روزانه استخراج می‌کند. این آمار در اختیار بانک‌ها قرار می‌گیرد تا مدیران عامل از وضعیت عملکرد مجموعه خود مطلع باشند.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با تأکید بر پیگیری این موضوع از سوی بانک مرکزی گفت: می‌دانیم برخی بانک‌ها در مهلت زمانی تعیین‌شده اقدامات لازم را انجام نداده‌اند و این موضوع در بانک مرکزی در حال پیگیری است. آمار عملکرد بانک‌ها به‌طور مرتب استخراج و به آن‌ها منتقل می‌شود و تأکید داریم که بانک‌ها باید به زمان‌بندی تعیین‌شده پایبند باشند. تمامی بانک‌های دولتی و خصوصی به سامانه حسام متصل هستند و بانکی وجود ندارد که به این سامانه دسترسی نداشته باشد. بنابراین انتظار می‌رود همه بانک‌ها بتوانند درخواست‌های مشتریان را در چارچوب زمان‌بندی مشخص‌شده بررسی و اجرا کنند.
موافقت بانک با بستن حساب به معنای پایان فرایند نیست
بیات با اشاره به راه‌اندازی مرکز امداد مشتریان برای پاسخگویی به مشکلات کاربران سامانه حسام اظهار کرد: شهروندانی که در فرایند تعیین تکلیف حساب‌های بانکی خود با مشکل، مغایرت یا ابهامی مواجه می‌شوند، می‌توانند با شماره تلفن 27471718 تماس بگیرند و موضوع را با کارشناسان این مرکز در میان بگذارند. این مرکز با هدف پاسخگویی به پرسش‌های مشتریان و رسیدگی به مشکلات احتمالی آن‌ها در استفاده از سامانه حسام ایجاد شده است و همکاران بانک مرکزی آماده‌اند راهنمایی‌های لازم را در این زمینه ارائه کنند.
بیات توضیح داد: فرایند نهایی زمانی تکمیل می‌شود که اطلاعات حساب در سامانه سیاح، یعنی بانک اطلاعاتی حساب‌های بانکی بانک مرکزی، به‌روزرسانی شود. بانک‌ها پس از انجام اقدامات موردنیاز باید وضعیت حساب را در این سامانه نیز اصلاح کنند. تا زمانی که اطلاعات حساب در سامانه سیاح به‌روزرسانی نشده باشد، ممکن است حساب همچنان در فهرست حساب‌های فعال فرد نمایش داده شود. بنابراین صرف موافقت بانک با درخواست مشتری به معنای تکمیل تمام مراحل نیست و لازم است وضعیت نهایی حساب در پایگاه اطلاعاتی بانک مرکزی نیز ثبت شود.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی تأکید کرد: به‌روزرسانی اطلاعات در سامانه سیاح باید پس از انجام اقدامات بانک صورت گیرد و این فرایند بخشی از تکمیل درخواست مشتری محسوب می‌شود.
حساب‌های بانک‌های ادغامی نیازمند بررسی جداگانه است
بیات گفت: موضوع حساب‌های بانک‌های ادغامی شرایط خاصی دارد و باید به‌صورت جداگانه بررسی شود. در واقع، حساب‌های بانک‌هایی که ادغام شده‌اند، باید تعیین تکلیف شوند و نباید وضعیت آن‌ها با سایر حساب‌های بانکی یکسان در نظر گرفته شود. در صورتی که حساب فرد به بانک جدید منتقل شده باشد، خدمات و اقدامات مربوط به آن باید از طریق بانک جدید انجام شود و اطلاعات حساب نیز باید با عنوان بانک جدید نمایش داده شود. در این شرایط، دیگر موضوعیت ندارد که فرد به‌عنوان مشتری بانک قبلی شناخته شود.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی ادامه داد: اگر حسابی به بانک جدید منتقل شده و برای مشتری در آن بانک حساب جدیدی با شماره جدید ایجاد شده باشد، فرد از این پس صاحب حساب در بانک جدید محسوب می‌شود. اما اگر همچنان اطلاعات حساب با نام بانک قبلی در سامانه نمایش داده شود، این موضوع نیازمند بررسی و اصلاح است.
بیات در ادامه با اشاره به پیگیری این موضوع از سوی بانک مرکزی گفت: این مسئله با همکاران حوزه کسب‌وکار بررسی شده و موضوع حساب‌های بانک‌های ادغامی نیز باید به‌گونه‌ای تعیین تکلیف شود که اطلاعات مربوط به آن‌ها در سامانه به شکل صحیح نمایش داده شود.
انتقال موجودی حساب‌ها در مهلت 10 روزه انجام می‌شود
بیات گفت: مهلت 10 روزه‌ای که برای بانک‌ها در نظر گرفته شده، شامل تمام مراحل فرایند است و انتقال موجودی حساب‌های معرفی‌شده برای بستن نیز در همین بازه زمانی قرار دارد. اگر حسابی دارای موجودی باشد، بانک باید ابتدا موجودی آن را به حساب پایه‌ای که مشتری معرفی کرده منتقل کند. تا زمانی که موجودی حساب منتقل نشده باشد، امکان تکمیل فرایند بستن آن وجود ندارد. بنابراین انتقال موجودی نیز بخشی از مسئولیت بانک‌ها در اجرای درخواست مشتریان است.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با تأکید بر اینکه هدف اصلی سامانه حسام حذف مراجعه حضوری برای بستن حساب‌های مازاد است، اظهار کرد: با راه‌اندازی این سامانه، شهروندان دیگر برای بستن حساب‌های خود نیازی ندارند مسیرهای طولانی را طی کنند و به شعب مختلف مراجعه داشته باشند. تمام این مراحل از طریق سامانه انجام می‌شود و بانک‌ها باید درخواست‌های ثبت‌شده را در مهلت تعیین‌شده به نتیجه برسانند.
ساماندهی حساب‌های بانکی؛ کاهش هزینه بانک‌ها و جلوگیری از سوءاستفاده
بیات در تشریح مزایای ساماندهی حساب‌های بانکی برای شبکه بانکی و مشتریان گفت: هر حساب بانکی در شبکه بانکی مسئولیت‌هایی را متوجه بانک‌ها می‌کند و نگهداری و مدیریت این حساب‌ها به نیروی انسانی و صرف هزینه نیاز دارد. بنابراین کاهش حساب‌های مازاد و ساماندهی آن‌ها می‌تواند بخشی از بار عملیاتی شبکه بانکی را کاهش دهد. یکی دیگر از مزایای این طرح آن است که افراد می‌توانند از حساب‌هایی که به نام آن‌ها ثبت شده است، مطلع شوند. این موضوع احتمال سوءاستفاده از حساب‌های رهاشده را کاهش می‌دهد و به افراد کمک می‌کند کنترل بیشتری بر وضعیت حساب‌های بانکی خود داشته باشند.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با اشاره به اینکه تعدد حساب‌ها می‌تواند زمینه‌ساز برخی سوءاستفاده‌ها باشد، تصریح کرد: ساماندهی حساب‌ها امکان کنترل بهتر وضعیت افرادی را که از تعداد زیادی حساب برای انجام فعالیت‌های غیرمجاز استفاده می‌کنند، فراهم می‌کند. در مجموع، این اقدام هم برای مشتریان و هم برای شبکه بانکی منافعی به همراه دارد.
سامانه حسام به مبارزه با پولشویی و حساب‌های اجاره‌ای کمک می‌کند
بیات در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر ساماندهی حساب‌های بانکی بر مبارزه با پولشویی گفت: یکی از روش‌هایی که معمولاً برای پولشویی مورد استفاده قرار می‌گیرد، استفاده از حساب‌های متعدد است. به همین دلیل، کنترل و ساماندهی حساب‌ها می‌تواند در اجرای بهتر برنامه‌ها و طرح‌های بانک مرکزی در حوزه مبارزه با پولشویی مؤثر باشد. در حال حاضر پدیده‌هایی مانند حساب‌های اجاره‌ای و سوءاستفاده از افرادی که آگاهی کمتری از الزامات و مسئولیت‌های افتتاح حساب دارند، از جمله مسائلی است که نظام بانکی با آن مواجه است. با افزایش آگاهی مردم درباره حساب‌هایی که به نام آن‌ها ثبت شده و ساماندهی این حساب‌ها، می‌توان احتمال گرفتار شدن افراد در چنین مواردی را کاهش داد.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی تأکید کرد: سامانه حسام از یک سو به بانک مرکزی کمک می‌کند برنامه‌های خود را در حوزه مبارزه با پولشویی بهتر اجرا کند و از سوی دیگر، زمینه جلوگیری از برخی سوءاستفاده‌ها از حساب‌های بانکی شهروندان را فراهم می‌آورد.
افزایش امنیت کاربران در فضای سایبری با ساماندهی حساب‌ها
بیات درباره ارتباط ساماندهی حساب‌های بانکی با امنیت سایبری نیز گفت: شاید نتوان ارتباط مستقیمی میان این اقدام و امنیت سایبری سامانه‌ها و زیرساخت‌های بانکی در نظر گرفت، اما ساماندهی حساب‌های هر فرد قطعاً می‌تواند امنیت کاربران را در فضای سایبری افزایش دهد. امنیت را می‌توان از دو منظر بررسی کرد؛ نخست امنیت کاربران در فضای سایبری و دوم امنیت سامانه‌ها و سیستم‌ها. ساماندهی حساب‌های بانکی به‌طور مشخص در افزایش امنیت کاربران مؤثر است و از سوی دیگر، کاهش تعداد حساب‌های غیرضروری و ایجاد نظم در اطلاعات بانکی می‌تواند به همکاران فعال در این حوزه نیز برای اجرای بهتر برنامه‌هایشان کمک کند.
همکاری بخش‌های مختلف بانک مرکزی در اجرای طرح
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی در پایان با اشاره به همکاری مجموعه‌های مختلف برای راه‌اندازی و اجرای سامانه حسام گفت: این طرح حاصل یک کار گروهی در بانک مرکزی است که حوزه فناوری اطلاعات، شرکت خدمات انفورماتیک، حوزه نظارت بانک مرکزی و همچنین همکاران شبکه بانکی در اجرای آن مشارکت داشته‌اند. اگرچه طراحی و راه‌اندازی سامانه در بانک مرکزی انجام شده، اما بخش مهمی از اجرای درخواست‌ها به شبکه بانکی بازمی‌گردد و بانک‌ها باید اقدامات لازم را در زمان‌بندی تعیین‌شده انجام دهند.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با تداوم همکاری مجموعه داشتن بیش از 10 حساب بانکی ممنوع نیست؛ حساب‌های راکد مانع افتتاح حساب جدید می‌شوند های درگیر در اجرای این طرح، فرایند ساماندهی حساب‌های بانکی با سرعت و کیفیت بیشتری انجام شود و خدمات مناسب و شایسته‌ای در اختیار مردم قرار گیرد.