خبرگزاری آریا - نیویورکتایمز در گزارشی نوشت برخی سرمایهگذاران و دولتها در حال بررسی مسیرهایی برای کاهش وابستگی اقتصادی به آمریکا هستند.
نیویورکتایمز در این گزارش مینویسد: سرمایهگذاران جهانی در حال عقبنشینی از خریداری اوراق قرضه آمریکا هستند؛ صحبتها درباره تحلیل رفتن قدرت دلار بلندتر از گذشته به گوش میرسد و بهتارگی نیز دولتهای خارجی در حال خارج کردن ذخایر طلای خود از خزانههای آمریکا هستند.
با سپری شدن حدود 2 سال از آغاز دومین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، اقتصاد جهان بیش از پیش بهدنبال راههایی برای فاصله گرفتن از آمریکاست. نگرانیها درباره بدهی 40 تریلیون دلاری آمریکا ، استفاده افراطی از تحریمها برای حل مسائل سیاست خارجی و تمایل شخص ترامپ برای عبور از مرزهای حاکمیت قانون، پرسشهایی را درباره اینکه آیا آمریکا همچنان پناهگاهی امن برای سرمایهگذاری جهانی است یا نه، مطرح کرده است.
بهرغم وعده شرکتها و کشورهای خارجی برای سرمایهگذاری در آمریکا که در بسیاری موارد با هدف به اصطلاح خودشیرینی کردن برای کاخ سفید مطرح شدهاند، سرمایهها بهتدریج در حال یافتن مقاصد جایگزین هستند.
اسوار پراساد، رئیس پیشین بخش چین در صندوق بینالمللی پول، میگوید که «مولفههای ژئوپلیتیکی و استفاده ابزاری آمریکا از دلار از طریق تحریمهای مالی، بانکهای مرکزی و سایر سرمایهگذاران رسمی را به سمت تنوعبخشی و کاهش وابستگی به داراییهای دلاری سوق داده است.»
با این حال، به ادعای نیویورکتایمز، آمریکا هنوز به کشوری مطرود در عرصه سرمایهگذاری تبدیل نشده است و سرمایهگذاران خصوصی همچنان به تزریق پول به بازارهای مالی و سهام آمریکا ادامه میدهند؛ زیرساختهای هوش مصنوعی به سرعت در حال گسترش است و به نظر میرسد که در آینده نزدیک نیز ارزی رقیب، کنار زدن دلار را هدف نگرفته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، سهشنبه هفته گذشته در کنگره مدعی شد که همچنان به اعتبار نظام مالی آمریکا اطمینان دارد. او استدلال کرد که حراجهای اوراق قرضه دولت همچنان با موفقیت انجام میشوند و دلار نیز بر اساس سهم خود از تراکنشهای جهانی همچنان جایگاه قدرتمندی دارد.
نمایان شدن نشانههای ترکخوردن سلطه اقتصادی آمریکا
با این حال، بهنوشته نیویورکتایمز نشانههای ترکخوردن سلطه اقتصادی آمریکا در حال نمایان شدن است. بارزترین نمونه را میتوان در بازار اوراق قرضه مشاهده کرد. نرخ بازده اوراق بهشدت افزایش یافته است، زیرا سرمایهگذارانی که از افزایش بدهی ملی آمریکا مضطرب هستند، برای خرید اوراق خزانهداری بازدهی بیشتری را خواستار شدهاند. بازده اوراق خزانه 10ساله آمریکا هفته گذشته(میلدی) از پنج درصد عبور کرد و به بالاترین سطح خود از سال 2007 رسید.
تصمیم بانک مرکزی آمریک ا(فدرال رزرو) برای افزایش نرخ بهره میتواند نگرانیها درباره توان فدرال رزرو برای مهار تورم بالا را کاهش دهد؛ نگرانیهایی که موجب افزایش اضطراب بیشتر در بازار اوراق قرضه شده است. این رکورد نگرانکننده بازده اوراق یک هفته پس از آن شکسته شد که وزارت خزانهداری آمریکا 5.2 میلیارد دلار از بدهیهای خود که سررسید آنها بین 10 تا 20 سال آینده است را خریداری کرد. این اقدام بخشی از برنامهای برای افزایش تقاضا در بازار اوراق خزانهداری بود تا با بالا بردن قیمت اوراق، بازده آنها کاهش یابد. بسنت مدعی شد که سرمایهگذاران قدرت بنیادی اقتصاد آمریکا را درک نمیکنند!
با توجه به اینکه وضعیت مالی بلندمدت آمریکا متزلزل به نظر میرسد، برخی کشورها اکنون در حال طرح این پرسش هستند که آیا سرمایهگذاری در آمریکا همچنان تصمیم عاقلانهای است؟! صندوق ثروت ملی نروژ، که بزرگترین صندوق ثروت ملی جهان محسوب میشود، این ماه اعلام کرد که قصد دارد میزان اوراق خزانهداری آمریکا در سبد داراییهای خود را کاهش دهد و برای دستیابی به بازدهی بالاتر به دنبال گزینههای دیگری باشد.
آینده دلار
حدود 90 درصد تراکنشهای ارزی جهان با دلار انجام میشود. اما سهم دلار در ذخایر بانکهای مرکزی طی یک دهه گذشته بهطور یکنواخت کاهش یافته و از 64 درصد در سال 2015 به 56 درصد در پایان سال 2025 رسیده است.
کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، پارسال گفت که سیاستگذاریهای بیثبات آمریکا در حال فراهم کردن زمینه برای «لحظه تاریخی یورو» است.
به نوشته نیویورکتایمز، آمریکا از جایگاه ویژه دلار استفاده و آن را به ابزاری در سیاست خارجی بدل کرده است که از جمله آنها میتوان به اعمال تحریمهای شدید علیه رقبایی مانند ایران و روسیه اشاره کرد. هرچه آمریکا استفاده از تحریمها را برای حلوفصل مناقشات جهانی افزایش میدهد، تداوم جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهان نیز بیش از پیش زیر سوال میرود.
نیویورکتایمز اضافه کرده است که آمریکا امسال تلاش کرد تا از شدت برنامه تحریمهای خود بکاهد، زیرا نگرانیها درباره این موضوع افزایش یافته بود که استفاده بیش از حد از جنگ مالی، کشورهای دیگر را به سمت یافتن جایگزینهایی برای دلار سوق دهد. دلار در بیشتر تراکنشهای مالی فرامرزی مورد استفاده قرار میگیرد و به همین دلیل تحریمها میتوانند اساسا توانایی یک کشور برای تعامل با نظام مالی غرب را قطع کنند. کشورهایی که از نحوه استفاده آمریکا از قدرت اقتصادی خود بهستوه آمدهاند، بیش از گذشته به دنبال نظامهای مالی جایگزینی هستند که واشنگتن نتواند به آنها دسترسی داشته باشد.
با این حال، بسنت در ماه آگوست تغییر مسیر داد و از طرحی که از آن تحت عنوان «عملیات طرد اقتصادی» ایران خوانده است، رونمایی کرد. به ادعای وی، هدف از این کارزار، اعمال فشار شدید بر اقتصاد ایران و تحریمهای ثانویه علیه هر کشوری است که روابط اقتصادی خود را با تهران حفظ کند. با این حال، حتی شخص وزیر خزانهداری آمریکا اذعان کرده است که اگر آمریکا ناچار شود این تهدید را عملی کند، ممکن است این اقدام «نظام مالی جهانی را منفجر کند.»
گرچه به نظر نمیرسد که یورو و رنمینبی (RMB) چین در آینده نزدیک آماده کنار زدن دلار باشند، ظهور ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی، استیبلکوینها و رمزارزها مسیرهای تازهای را در اختیار رقبای آمریکا قرار داده است تا هنگام انجام تراکنشهای بینالمللی، نظام مالی آمریکا را دور بزنند.
چین با همکاری هنگکنگ، تایلند، امارات متحده عربی و عربستان سعودی در توسعه یک پلتفرم ارز دیجیتال فرامرزی پیشتاز بوده است؛ پلتفرمی که امکان انتقال سریعتر پول با کارمزد کمتر از تراکنشهای سنتی بانکی را فراهم میکند. پروژه مشابهی برای پرداختهای فرامرزی نیز تحت هدایت شماری از کشورهای گروه هفت و موسسات مالی غربی در حال توسعه است، اما در مقایسه با طرح چین که «mBridge» خوانده میشود، هنوز در مراحل ابتداییتری قرار دارد.
روسیه و هند نیز بهتازگی اعلام کردند که در حال کار روی طرحی هستند که به آنها امکان میدهد از ارزهای دیجیتال بانک مرکزی برای تسویه پرداختهای تجارت بینالمللی استفاده کنند. چنین سازوکاری به این کشورها اجازه میدهد که روابط تجاری خود را گسترش دهند و وابستگی به موسسات مالی غربی که ممکن است هدف تحریمهای آمریکا قرار گیرند را کاهش دهند.
دور زدن دلار با پیشرفت فناوری آسانتر و ارزانتر شده است
جاش لیپسکی، رئیس واحد اقتصاد بینالملل در اندیشکده شورای آتلانتیک، میگوید که «داستان فاصله گرفتن از دلار یکی از قدیمیترین داستانهای موجود است. کشورها مدتهاست به فکر راههایی برای دور زدن دلار بودهاند و فناوری باعث شده است این کار نسبت به گذشته اندکی ارزانتر و آسانتر شود.»
در حالی که برخی کشورها بر پول دیجیتال تمرکز کردهاند، برخی دیگر در بحبوحه نگرانی درباره ثبات آمریکا به سراغ طلا رفتهاند. میزان طلای موجود در ذخایر بینالمللی جهان در سال 2025، از میزان اوراق خزانهداری آمریکا که در اختیار دولتهای خارجی بود، فراتر رفت. امسال نیز قیمت طلا برای نخستین بار در تاریخ از پنج هزار دلار به ازای هر اونس تروا عبور کرد؛ زیرا بانکهای مرکزی در بحبوحه تشدید درگیریهای جهانی و نگرانیهای تورمی، ذخایر طلای خود را افزایش دادند.
تقاضا برای طلا بهحدی افزایش یافته است که برخی کشورها ترجیح میدهند ذخایر طلای خود را به قلمروی خود نزدیکتر کنند. باتوجه به تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی و مطرح شدن تهدیدهای تعرفهای ترامپ علیه متحدان اروپایی، برخی کشورها حتی دست به اقدامی نادر زدهاند و طلایی که در خزانههای بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میکردند را به کشورهای خود منتقل کردهاند.
بانک مرکزی هلند این ماه اعلام کرد که بخش بزرگی از 95 تُن ذخایر طلای نگهداریشده در آمریکای شمالی خود را از آمریکا خارج کرده است. این بانک دلیل این اقدام را «تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی» و ضرورت آمادگی برای شرایط بحرانی عنوان کرد. بانک مرکزی فرانسه نیز در ماه مارس اعلام کرد که 129 تُن طلا را از فدرال رزرو نیویورک خارج و به پاریس منتقل کرده است.
هرچند دولت ترامپ تهدیدی به مصادره طلای متعلق به کشورهای خارجی که در آمریکا نگهداری میشود، نکرده است، اما ترامپ با مطرح کردن ایده استعمار مناطقی همچون گرینلند و کانادا، پرسشهایی درباره دیدگاه او نسبت به حقوق بینالملل ایجاد کرده است.
دنیل تانبام، از شرکای بخش مالی و ریسک شرکت الیور وایمن/ Oliver Wyman که پیشتر در وزارت خزانهداری آمریکا فعالیت کرده است، میگوید که «ظاهرا کشورها دیگر به آمریکا اعتماد ندارند. فکر میکنم فاکتور ترس در این میان وجود دارد.»
این عامل ترس همچنین برای شرکتهای آمریکایی که تلاش میکنند در خارج از کشور فعالیت کنند، پیامدهای منفی ایجاد کرده است.
به گفته تانبام، «استفاده تهاجمی آمریکا از تعرفهها و نظارتهای صادراتی باعث شده است کشورهای اروپایی و شرکتهای این قاره نسبت به استفاده از فناوری آمریکایی در صنایع حساس، از جمله هوش مصنوعی، محتاط شوند. نگرانی آنها این است که اگر برای چنین زیرساختهایی به آمریکا وابسته باشند، واشنگتن در صورت تصمیم به ممنوع کردن یا از کار انداختن این فناوری بتواند از این وابستگی علیه آنها استفاده کند؛ همانگونه که در جریان اختلافات با چین و روسیه چنین اقداماتی انجام داده است.»
به نوشته نیویورکتایمز، «تمام این عوامل به تحلیلرفتن جایگاه آمریکا بهعنوان پناهگاهی امن برای سرمایهگذاری دامن زده است» تانبام در پایان تاکید کرد: دولتها و شرکتها اکنون باید از خود بپرسند که اگر آمریکا از اهرم اقتصادی خود علیه آنها استفاده کند، چه خواهد شد؟