
خبرگزاری آریا -مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در پی درگذشت استاد محمد جواد بخشی زاده گفت: در تاریخ تئاتر ایران، نام هنرمندانی به چشم میخورد که نامشان با یک شهر، یک گروه، یک شیوه کاری یا حتی چند نسل پس از خود پیوند خورده است؛ استاد پیشکسوت، محمدجواد بخشیزاده، از جمله این هنرمندان بوده که به دلیل بیماری شب گذشته با اندوهی بر قلب اهالی تئاتر و سینما، فضای هنرهای نمایشی شیراز را ترک کرد و به دیار باقی شتافت؛ اما آثار و اندیشه و هنرش همیشه مانگار است.
به گزارش دریافتی آریا،مهدی رنجبر ابراز داشت:ضمن آرزوی مغفرت از درگاه خداوند متعال، اعلام میدارم که فقدان ازدست دادن استاد محمدجواد بخشیزاده، موجب تأسف و تاثر ما نیز گردیده است. این ضایعه جانگداز را خدمت همه اهالی فرهنگ و هنر و بویژه هنرزمندان تاتر و سینما و خانواده سترگ آنمرحوم از صمیم قلب تسلیت گفته و بیتردید دوران زندگی پرثمر هنرمندانه ایشان، توشهای پر بها برای سرای باقی دربهشت خداوندی خواهد بود.
ازحضرت باری تعالی، شادی روح و آمرزش ابدی آن هنرمند عزیز از دست رفته را مسئلت داشته و از جانب بخشنده مهربان، صبر جلیل و اجر جمیل برای بازماندگان گرانقدر آرزو دارم.
در پاسداشت استاد محمدجواد بخشیزاده، باید گفت: امروزه واژه «استاد» در فضای هنری ایران بیش از اندازه استفاده میشود و گاه هر هنرمندی پس از چند سال فعالیت، با این عنوان معرفی میشود؛ در حالی که اگر «استاد» را نه یک عنوان تشریفاتی، بلکه مفهومی حرفهای بدانیم، باید معیارهای دقیقتری برای آن در نظر گرفت و از این منظر، سابقه طولانی محمدجواد بخشیزاده در آموزش جوانان و فعالیتهای گروهی، اهمیت ویژهای پیدا میکند و عنوان «استاد» را برای او شایسته میسازد.
بخشیزاده از جمله هنرمندانی است که حضورش در عرصه آموزش و کار گروهی، زمینهساز شکلگیری و رشد نسلهایی از هنرمندان تئاتر شده است؛ نقشی که فراتر از انتقال دانش، با پرورش تجربه و ایجاد فرصت برای حضور نسل جوان در میدان عملی تئاتر معنا پیدا میکند.
هنرمندی که بخش مهمی از زندگی حرف های خود را در زادگاهش گذرانده .او متولد 1322 شیراز است. او، پس از درگذشت پدر، در حالی که هنوز دانش آموزی نوجوان بود، برای تأمین زندگی خود و خانواده به اجبار وارد فضای کار شد و خیلی زود در کنار کار، تحصیل شبانه را ادامه داد. ورود او به تئاتر نیز از دل همین سختی های جان فرسای زندگی اجتماعی و تجربه زیستی شکل گرفته؛ تجربه ای که بعدها در نگاه او به تئاتر و مخاطب بی تاثیر نبوده است. از شانزده سالگی وارد عرصه هنرهای نمایشی شد به طوری که بازیگری و کارگردانی جزء لاینفک از زندگی روزمره اش تبدیل شد. طی دهه های بعد، بخشی زاده نه فقط به عنوان بازیگر و کارگردان، بلکه به عنوان یکی از چهره های شناخته شده و مؤثر در استمرار تئاتر شیراز شناخته شد.
بخشی زاده موسس و سرپرست گروه تئاتر سپید، یکی از قدیمی ترین و فعال ترین گروه های تاریخ تئاتر فارس است. این گروه بیش از شصت سال در حوزه های مختلف نمایش های ایرانی، مذهبی، تاریخی و دیگر گونه های نمایشی فعالیت کرده است. او سالها در شیرازبا محرومیت کارکرد، گروه تشکیل داد، نمایش تولید کرد، بازیگر تربیت کرد و برای تداوم جریان تئاتر تلاش کرد. بنابراین اهمیت او فقط در تعداد آثارش نیست؛ بلکه در ساختن امکان تئاتر در یک جغرافیای مشخص است. بخشی زاده در شیراز ماند و جنگید و جنگید و جنگید. از این رو، می توان گفت زندگی حرف های ایشان، بخشی از تاریخ تلاش برای شکل دادن به تئاتر مستقل از مرکز است.
اگرچه کارگردانی یک نمایش ممکن است یک اتفاق هنری باشد؛ اما ساختن یک جریان مستمر، تربیت نسل، ایجاد گروه و حفظ ارتباط با مخاطب، یک فعالیت فرهنگی بلندمدت است.از این نظر می توان کارنامه او را در دو سطح بررسی کرد. اول آثار تولیدشده و انسانهایی که در مسیر این آثار آموزش دیده یا تجربه اندوخته اند و دوم اینکه تئاتر به مثابه میراث فرهنگی است، نه کالای مصرفی و یکی از ویژگی های قابل توجه در دیدگاه بخشی زاده، توجه جدی او به نمایش ایرانی و ادبیات فارسی است.او معتقد بود جوانان می توانند از طریق تئاتر به بخش های مهمی از میراث فرهنگی و ادبی خود ارتباط برقرار کند.
اهمیت بخشی زاده دقیقاً در همین جا قابل بررسی است. تلاش برای نگه داشتن ارتباط میان تئاتر معاصر و ریشه های نمایشی و ادبی ایران. دریافت نشان درجه یک هنری در رشته نمایش سنتی، جایگاه او را در این حوزه تثبیت کرده است.اما اگر بخواهیم فراتر از عنوان رسمی حرکت کنیم، باید پرسید.نمایش سنتی برای بخشی زاده صرفاً یک موضوع اجرایی است یا یک جهان فکری؟ برخی سخنان و آثار او نشان میدهد که نمایش ایرانی را صرفاً به عنوان شکل تاریخی برای اجرا نمیبیند، بلکه آن را حامل نوعی جهان بینی می داند. علاقه او به مضامین عرفانی، مذهبی، تاریخی و ادبی را میتوان در مجموعه آثارش به وفور مشاهده کرد.
آخرین اثر نمایشی ایشان( دلدار ) نام دارد که در کنار مقبره فخر ادبیات ایران و جهان حافظ شیرازی به اجرا در آمد.این اثر با فضایی عرفانی و با تکیه بر ادبیات و مضامین مرتبط با عشق و سلوک انسانی اجرا شد و یکی از مهمترین آثار ایشان، نمایش رستم و سهراب است که در دهمین دوره جشنواره سراسری تئاتر فجر حضور داشته است. انتخاب شاهنامه برای صحنه، انتخاب ساده ای نیست. هرچند شاهنامه دراماتیک است، اما نمایشنامه نیست. فاصله میان روایت حماسی و تئاتر نیازمند تصمیم های جدی در زمینه شخصیت پردازی، ریتم، زبان، میزانسن و بازیگری است و کارگردانی چنین متنی، هنرمند را با یک پرسش بنیادین مواجه میکند. چگونه میتوان اسطوره را از وضعیت روایت ادبی به کنش صحنه ای تبدیل کرد؟
اهمیت تجربه های بخشی زاده( رستم و سهرا ب، رستم و اسفندیار، پیر چنگی، آرشی دیگر و .... ) در این است که او بخشی از فعالیت حرف های خود را صرف همین مواجهه با متون و مضامین ایرانی کرده بود و بخشی زاده در طول عمر با برکتش به عنوان بازیگر در سینما، تلویزیون و تئاتر فعالیت کرده و در مجموعه ها و فیلم هایی حضور داشته است (ملک سلیمان، سریال امام علی"ع"،فرستاده و ... ) و همین تجربه دوگانه، یعنی بازیگری و کارگردانی، برای یک هنرمند تئاتری اهمیت ویژه ای دارد. کارگردانی که خودش بازیگر بوده، معمولاً با مسئله بازیگری از تفکر تا تجربه های عملی صحنه آشناست. البته این مسئله به خودی خود کیفیت کارگردانی را تضمین نمیکند؛ اما میتواند نوع خاصی از شناخت را ایجاد کند. شناختی از دشواری های بازیگر، ریتم، مسئله حضور، رابطه بازیگر با همبازی و فاصله میان تصور کارگردان و اجرای واقعی.
اگر بخواهیم از میان هنرهای ایشان در زمینه های مجسمه سازی، کارگردانی، طراحی، بازیگری و تاسیس گروه تئاتر سپید، تنها یک عنصر از کارنامه ایشان را جدا کنیم که ارزش تاریخی ویژه و منحصر به فردی داشته باشد، آن عنصر با احترام به تمام توانمندی های دیگرشان، بدون شک تاسیس و هدایت گروه ( تئاتر سپید ) است. چرا که گروه تئاتر برای یک کارگردان تنها یک ابزار تولید و یا اجرای نمایش نیست.گروه میتواند همزمان تبدیل به مدرسه، آزمایشگاه و حافظه جمعی شود. در گروه، بازیگر مدام از یک نمایش به نمایش دیگر حرکت و تجربه میکند. به این ترتیب، گروه میتواند چیزی ایجاد کند که آموزشگاه به تنهایی قادر به ایجاد آن نیست و آن تجربه مستمر تولید و رشد مداوم بازیگر در گروه است .
این ویژگی، جایگاه ایشان را از یک کارگردان پرکار به یک چهره مؤثر در انتقال تجربه نزدیک میکند .برای شناخت ایشان پرسیدن این سوال اصلا مهم نیست که محمدجواد بخشی زاده چندین نمایش کار کرده یا در چند فیلم و سریال بازی کرده است؟ باید از خود بپرسیم اگر نام بخشی زاده از تاریخ تئاتر شیراز حذف شود، چه چیزی از این تاریخ حذف خواهد شد؟ و پاسخ را باید در چند ین حوزه می توان جست وجو کرد.
اول ، استمرار فعالیت تئاتر در تمام این سالیا، دوم، نقش گروه تئاتر سپید در تولید و آموزش و سوم، تلاش برای پیوند دادن تئاتر با ادبیات فارسی و نمایش های آیینی و سنتی و چهارم، همراهی با نسل هایی از بازیگران و هنرمندان چون حسن پورشیرازی، جمشید اسماعیل خانی، جعفر باباملک، مهدی وثوق، کاظم روزی طلب، مرضیه بخشی زاده، مجید مشیری، احمد علامه دهر، رحمت الله کاراندیش، صمد اوجی و پنجم، پافشاری بر این باور که تئاتر شهرهای دیگر نباید صرفاً نسخه کم اهمیت تر از تئاتر تهران باشد. این مواردی است که یک هنرمند را به بخشی از تاریخ یک شهر تبدیل میکند.
ایشان را نمیتوان فقط با عنوان پیشکسوت تئاتر شیراز معرفی کرد؛ زیرا این عنوان، اگرچه درست است،اما بخش مهمی از مسئله را پنهان میکند. او محصول یک دوره تاریخی از تئاتر ایران است؛ دورهای که در آن گروه های تئاتری، بیش از امروز، میتوانستند نقش مدرسه را ایفا کنند؛ بازیگر در فرایند تولید آموزش می دید؛ کارگردان همزمان مربی، مدیر گروه و تولیدکننده بود و تئاتر برای بسیاری از هنرمندان نه یک پروژه کوتاه مدت، بلکه بخش اصلی زندگی بود.اهمیت بخشی زاده در همین تداوم ماندگار است.
مگر می شود کسی منصف و دغدغه مند باشد، از تاریخ تئاتر فارس حرف بزند و به نقش سترگ استاد محمد جواد بخشی زاده اشاره نکند . روحش شاد و یادش گرامی باد.